Reel getiri, bir yatırımın enflasyondan arındırılmış getirisidir. Satın alma gücündeki gerçek değişimi gösterir. TL bazında %50 kazanan bir yatırım, aynı dönemde enflasyon %60 olduysa reel olarak zarardadır.

Dolar bazında getiri nasıl hesaplanır?

Yatırılan tutar o günkü kurla dolara çevrilir, bugünkü değer bugünkü kurla dolara çevrilir ve iki dolar tutarı karşılaştırılır. TL getirisinden kur artışını çıkarmak yanlış sonuç verir.

Gerçek Getiri Hesaplama — TL, Dolar, Altın ve Enflasyona Göre

Q: TL'de kâr eden bir yatırım gerçekte zarar edebilir mi?

Evet. Yatırımın TL değeri artarken enflasyon daha hızlı arttıysa satın alma gücünüz azalmıştır. Bu durumda TL bazında kâr, reel bazda zarardır.

Reel getiri nedir?

Reel getiri, bir yatırımın enflasyondan arındırılmış getirisidir. Cebindeki para arttı diye zenginleşmiş olmazsın; asıl soru, o parayla eskisinden fazla şey alıp alamadığın. Reel getiri tam olarak bunu ölçer.

Türkiye'de bu fark küçük değil. Enflasyonun yıllarca çift haneli seyrettiği bir ekonomide TL bazında %50 kazanmış görünen bir yatırım, aynı dönemde fiyatlar %60 arttıysa satın alma gücü olarak kaybetmiştir. Uygulamaların çoğu sana yalnızca ilk sayıyı gösterir.

Nasıl hesaplanır?

Mantık her baz için aynıdır: parayı o bazın birimine çevir, sonra birim sayısını karşılaştır. Gram altın örneği bunu en açık gösterir.

10.000 ₺ yatırdın, o gün gram altın 2.000 ₺ → 5 gram Bugün portföyün 15.000 ₺, gram altın 2.500 ₺ → 6 gram Altın bazında getiri = 6 / 5 − 1 = +%20,00

Aynı yöntem diğer bazlarda da geçerlidir:

TL bazında = bugünkü değer / yatırılan − 1 Dolar bazında = (bugünkü değer / bugünkü kur) / (yatırılan / o günkü kur) − 1 Reel = (bugünkü değer / bugünkü TÜFE) / (yatırılan / o ayki TÜFE) − 1

Sık yapılan hata: kestirme yol

"TL getirisinden kur artışını çıkarayım" yanlış sonuç verir. Bunlar oranlardır, çıkarılmaz — bölünür. Örnek: TL'de +%300 kazandın, kur da iki katına çıktı. Kestirme yaparsan +%200 bulursun; doğrusu 4 / 2 − 1 = +%100'dür. Aradaki fark küçük değil, ve uzun dönemde büyür.

Hangi veriyi kullanıyoruz?

Baz	Kaynak
Enflasyon (TÜFE)	TÜİK Tüketici Fiyat Endeksi
Dolar kuru	TCMB döviz kuru serisi
Gram altın	Piyasa kapanış serisi

Seriler ay sonu değerleriyle çalışır. Bir tarih için veri yoksa son bilinen değer kullanılır; iki tarih arasına değer uydurulmaz. Elimizde olmayan bir dönem sorulduğunda o baz boş (—) kalır — sıfır göstermek "hiç kazanmadın" demek olurdu ve bu doğru değildir.

Sık sorulanlar

TL'de kâr eden bir yatırım gerçekte zarar edebilir mi?

Evet, ve Türkiye'de bu istisna değil kuraldır. Yatırımın TL değeri artarken fiyatlar daha hızlı arttıysa, elindeki parayla eskisinden az şey alabiliyorsundur. Bu durumda TL bazında kâr, reel bazda zarardır.

Hangi baz "doğru" olan?

Dördü de doğrudur, farklı soruları yanıtlarlar. TL harcadığın para birimidir; dolar uluslararası satın alma gücündür; altın geleneksel değer saklama aracıdır; reel getiri ise alım gücündeki gerçek değişimdir. Hangisinin senin için anlamlı olduğu, parayı ne için biriktirdiğine bağlıdır.

Neden ay sonu verisi?

TÜFE zaten aylık yayımlanır, günlük bir enflasyon endeksi yoktur. Kur ve altın günlük olsa da, "2020'de yatırdım" diyen birinin sorusu ay çözünürlüğündedir. Ay sonu değeri hem dürüst hem de sayfayı hafif tutar.